1
00:00:00,768 --> 00:00:02,302
W zależności od pory roku 

2
00:00:02,402 --> 00:00:04,607
zwierzęta zmieniają swoje zachowania.

3
00:00:04,864 --> 00:00:07,168
Ekstremalnym przykładem są pszczoły.

4
00:00:07,424 --> 00:00:10,616
Czy wiesz, że robotnice, które lęgną się wiosną

5
00:00:10,716 --> 00:00:13,030
i latem, żyją tylko około 5 tygodni

6
00:00:13,130 --> 00:00:15,513
ale jeśli przyjdą na świat jesienią 

7
00:00:15,613 --> 00:00:17,149
- nawet ponad pół roku?

8
00:00:17,408 --> 00:00:20,236
Można się jednak zastanawiać, co lepsze

9
00:00:20,336 --> 00:00:22,310
miesiąc fruwania w ciepłych promieniach

10
00:00:22,410 --> 00:00:24,097
słońca, czy sześć miesięcy 

11
00:00:24,197 --> 00:00:25,755
zamknięcia  w zimnym ulu?

12
00:00:25,856 --> 00:00:27,100
W tej lekcji poznasz 

13
00:00:27,200 --> 00:00:29,748
charakterystyczne cechy pór roku.

14
00:00:41,728 --> 00:00:45,296
Spójrz na obrazki i powiedz, który przedstawia

15
00:00:45,396 --> 00:00:48,571
wiosnę, który lato, jesień, a który zimę?

16
00:00:49,920 --> 00:00:52,224
Co naprowadziło Cię na poprawne odpowiedzi?

17
00:00:52,324 --> 00:00:53,485
Wygląd przyrody 

18
00:00:53,585 --> 00:00:55,531
którą oglądasz przecież na co dzień.

19
00:00:55,808 --> 00:00:58,976
Wiesz, że gałęzie drzew z kolorowymi liśćmi

20
00:00:59,076 --> 00:01:01,221
lub bezlistne widzisz jesienią

21
00:01:01,321 --> 00:01:03,466
a obsypane kwiatami - wiosną. 

22
00:01:03,566 --> 00:01:05,936
Zimą ziemię pokrywa czasami śnieg

23
00:01:06,036 --> 00:01:08,898
a latem na polach dojrzewają zboża.

24
00:01:10,144 --> 00:01:12,192
Przyroda nie zna jednak kalendarza.

25
00:01:12,448 --> 00:01:14,689
Zmienia się i reaguje na zmiany pogody 

26
00:01:14,789 --> 00:01:16,686
związane z ruchem obiegowym Ziemi 

27
00:01:16,786 --> 00:01:18,977
wokół Słońca, który cyklicznie zmienia 

28
00:01:19,077 --> 00:01:21,151
ilość ciepła i światła docierającego 

29
00:01:21,251 --> 00:01:22,611
do naszej części świata.

30
00:01:22,944 --> 00:01:25,427
Każdej z czterech pór roku możemy przypisać

31
00:01:25,527 --> 00:01:28,124
całkiem długą listę charakterystycznych cech

32
00:01:28,224 --> 00:01:30,895
pogodowych. Poznajmy je wspólnie.

33
00:01:34,976 --> 00:01:37,792
Dni stają się coraz dłuższe i cieplejsze.

34
00:01:38,048 --> 00:01:41,376
Rośliny zaczynają kiełkować, a potem kwitnąć.

35
00:01:41,888 --> 00:01:45,108
Ptaki wiją gniazda, a zwierzęta budzą się

36
00:01:45,208 --> 00:01:49,311
z długiego snu. Jaka to pora roku?

37
00:01:50,829 --> 00:01:52,881
Wiosna.

38
00:01:56,736 --> 00:01:59,321
Gorąco, gorąco. Dni są długie

39
00:01:59,427 --> 00:02:01,352
a noce krótkie i ciepłe.

40
00:02:01,600 --> 00:02:03,648
Na drzewach pojawiają się owoce

41
00:02:03,904 --> 00:02:05,696
a na polach dojrzewa zboże.

42
00:02:06,976 --> 00:02:09,188
Czasami przejdzie gwałtowna burza

43
00:02:09,288 --> 00:02:10,815
 po której widać tęczę.

44
00:02:11,072 --> 00:02:13,429
Zwierzęta opiekują się swoim potomstwem

45
00:02:13,529 --> 00:02:16,665
a ludzkie dzieci... mają wakacje. 

46
00:02:17,671 --> 00:02:19,996
To znaczy, że mamy lato.

47
00:02:23,108 --> 00:02:24,284
Co dalej?

48
00:02:24,384 --> 00:02:27,456
Dni stają się coraz krótsze i chłodniejsze.

49
00:02:27,968 --> 00:02:30,272
Nocami zdarzają się przymrozki.

50
00:02:30,528 --> 00:02:33,130
Liście na drzewach żółkną, czerwienieją 

51
00:02:33,230 --> 00:02:35,839
albo brązowieją, a potem spadają

52
00:02:35,939 --> 00:02:38,718
a niskie rośliny liściaste obumierają.

53
00:02:38,818 --> 00:02:41,451
Możesz zauważyć, że zwierzęta gromadzą

54
00:02:41,551 --> 00:02:44,607
zapasy, a ptaki odlatują do ciepłych krajów.

55
00:02:46,952 --> 00:02:48,666
To jesień.

56
00:02:52,684 --> 00:02:55,852
Dzień jest krótki. Szybko robi się ciemno 

57
00:02:55,952 --> 00:02:58,534
i bywa naprawdę zimno. Pada śnieg. 

58
00:02:58,634 --> 00:03:01,063
Zdarzają się zawieje i zamiecie. 

59
00:03:01,163 --> 00:03:03,745
Gdy wychodzisz z domu, Twój oddech 

60
00:03:03,845 --> 00:03:06,963
pozostawia obłoczek pary. Drzewa liściaste

61
00:03:07,063 --> 00:03:10,461
stoją nagie. Zielone pozostały tylko iglaste.

62
00:03:10,720 --> 00:03:12,864
Zwierzęta pochowały się gdzieś

63
00:03:12,964 --> 00:03:15,131
by nie zamarznąć. Śpią w norach

64
00:03:15,231 --> 00:03:17,887
albo wyemigrowały daleko na południe.

65
00:03:19,990 --> 00:03:22,380
Ten opis pasuje do zimy

66
00:03:26,080 --> 00:03:28,896
Przed orzeszkiem poznaliśmy cztery pory roku.

67
00:03:29,152 --> 00:03:32,379
A czy potrafisz podać ich ramy czasowe

68
00:03:32,479 --> 00:03:34,272
 albo raczej kalendarzowe?

69
00:03:34,528 --> 00:03:35,808
Zacznijmy od wiosny.

70
00:03:36,064 --> 00:03:38,973
Przyjmuje się, że w naszej części świata

71
00:03:39,073 --> 00:03:42,293
jej początek przypada 21. marca.

72
00:03:42,464 --> 00:03:44,671
Słońce wschodzi wtedy dokładnie

73
00:03:44,771 --> 00:03:47,074
na wschodzie i zachodzi dokładnie

74
00:03:47,174 --> 00:03:48,967
na zachodzie, a dzień trwa

75
00:03:49,067 --> 00:03:50,910
tyle samo godzin, ile noc.

76
00:03:51,282 --> 00:03:53,249
Kolejna pora roku, lato.

77
00:03:53,472 --> 00:03:57,312
Rozpoczyna się 20. lub 21. czerwca.

78
00:03:57,568 --> 00:04:00,640
Tego dnia dzień jest najdłuższy w roku

79
00:04:00,740 --> 00:04:02,323
a noc najkrótsza.

80
00:04:02,432 --> 00:04:04,729
W południe słońce świeci wysoko

81
00:04:04,829 --> 00:04:06,773
niemal dokładnie nad głową.

82
00:04:06,873 --> 00:04:09,877
W dawnych czasach tę najkrótszą noc zwano

83
00:04:09,977 --> 00:04:12,905
nocą Kupały. Panny rzucały wtedy wianki 

84
00:04:13,005 --> 00:04:15,327
na płynącą wodę, a według bajek 

85
00:04:15,427 --> 00:04:18,556
w leśnych ostępach zakwitał kwiat paproci.

86
00:04:19,071 --> 00:04:20,429
Latem słońce wschodzi 

87
00:04:20,529 --> 00:04:21,887
na północnym wschodzie

88
00:04:22,143 --> 00:04:24,447
a zachodzi na północnym zachodzie

89
00:04:24,703 --> 00:04:26,751
ale o tym opowiada nasz inny film.

90
00:04:27,519 --> 00:04:30,847
Niedługo po końcu wakacji zaczyna się jesień.

91
00:04:31,103 --> 00:04:35,874
22. albo 23. września, zależnie od tego

92
00:04:35,974 --> 00:04:38,226
czy rok jest przestępny, czy nie

93
00:04:38,353 --> 00:04:41,614
znów dzień zrównuje się z nocą, a słońce znów

94
00:04:41,714 --> 00:04:44,304
zachodzi i wschodzi gdzie...?

95
00:04:47,501 --> 00:04:49,103
Tak, zgadza się

96
00:04:49,203 --> 00:04:51,328
dokładnie na zachodzie i wschodzie.

97
00:04:51,839 --> 00:04:53,751
Mija październik i listopad.

98
00:04:54,143 --> 00:04:56,823
Dni są coraz krótsze i zimniejsze.

99
00:04:56,923 --> 00:04:58,238
Nastaje grudzień.

100
00:04:58,751 --> 00:05:02,784
21. albo 22. grudnia mamy najkrótszy dzień

101
00:05:02,884 --> 00:05:06,430
w roku - początek kalendarzowej zimy.

102
00:05:06,687 --> 00:05:09,735
Słońce wschodzi na południowym wschodzie

103
00:05:09,835 --> 00:05:12,574
a zachodzi na południowym zachodzie.

104
00:05:12,831 --> 00:05:15,469
Nawet w południe świeci niezbyt wysoko

105
00:05:15,569 --> 00:05:18,207
nad horyzontem, dając niewiele ciepła.

106
00:05:18,719 --> 00:05:21,963
Dzień jest najkrótszy w roku, ale przynosi

107
00:05:22,063 --> 00:05:25,336
nadzieję, bo kolejne dni są coraz dłuższe. 

108
00:05:25,436 --> 00:05:28,709
Można już wyczekiwać wiosny, a po niej lata

109
00:05:28,809 --> 00:05:30,591
 jesieni i kolejnej zimy

110
00:05:30,691 --> 00:05:33,308
bo cały cykl co roku się powtarza.

111
00:05:35,871 --> 00:05:38,751
Oprócz kalendarzowych pór roku związanych

112
00:05:38,851 --> 00:05:41,967
ściśle z ruchem Ziemi wokół Słońca, używa się

113
00:05:42,067 --> 00:05:44,397
jeszcze meteorologicznych pór roku

114
00:05:44,497 --> 00:05:47,327
które lepiej pasują do charakterystycznej

115
00:05:47,427 --> 00:05:49,949
pogody występującej w tych okresach.

116
00:05:50,540 --> 00:05:52,767
Te mają zawsze stałe daty.

117
00:05:53,023 --> 00:05:57,119
Wiosna trwa od 1. marca do 31. maja.

118
00:05:57,245 --> 00:06:01,215
Lato od 1. czerwca do 31. sierpnia.

119
00:06:01,471 --> 00:06:05,311
Jesień od 1. września do 30. listopada

120
00:06:05,567 --> 00:06:09,663
a zima od 1. grudnia do końca lutego.

121
00:06:10,062 --> 00:06:11,604
Nie zawsze jednak pogoda 

122
00:06:11,704 --> 00:06:13,246
zgadza się z kalendarzem.

123
00:06:13,503 --> 00:06:17,343
Zimą są ciepłe dni, a latem bywa zimno.

124
00:06:17,855 --> 00:06:20,936
Nie zmienia to jednak faktu, że zimą zazwyczaj

125
00:06:21,036 --> 00:06:24,254
jest zimno, a latem większość dni jest ciepłych.

126
00:06:24,511 --> 00:06:26,844
Dlatego pory roku są tak ściśle 

127
00:06:26,944 --> 00:06:28,606
związane z kalendarzem.

128
00:06:33,727 --> 00:06:35,007
Zadanie dla Ciebie.

129
00:06:35,263 --> 00:06:37,378
Podaj przynajmniej trzy powiedzenia

130
00:06:37,478 --> 00:06:39,778
lub przysłowia związane z porami roku.

131
00:06:42,909 --> 00:06:45,405
Jedna jaskółka wiosny nie czyni.

132
00:06:46,015 --> 00:06:48,063
Późna zima długo trzyma.

133
00:06:48,575 --> 00:06:51,903
Skowronka pieśń, to o wiośnie wieść.

134
00:06:52,671 --> 00:06:54,815
Kwiecień-plecień, bo przeplata

135
00:06:54,915 --> 00:06:56,766
 trochę zimy, trochę lata.

136
00:06:57,535 --> 00:06:59,857
Twoje były inne? Też dobrze

137
00:06:59,957 --> 00:07:02,654
bo przysłów o porach roku jest mnóstwo.

138
00:07:07,286 --> 00:07:10,035
Przyroda dostosowuje się do cyklicznych zmian

139
00:07:10,135 --> 00:07:12,531
długości dnia oraz intensywności 

140
00:07:12,631 --> 00:07:15,111
słonecznych promieni, a my na podstawie 

141
00:07:15,211 --> 00:07:18,062
tych zmian dzielimy rok na cztery pory roku:

142
00:07:18,178 --> 00:07:21,596
wiosnę, lato, jesień i zimę.

143
00:07:22,239 --> 00:07:26,649
Latem dni są najdłuższe, a zimą najkrótsze.

144
00:07:28,320 --> 00:07:30,877
Zimą czy latem, w upał czy deszcz

145
00:07:30,977 --> 00:07:34,195
pomóż innym dotrzeć do wiedzy, dzieląc się

146
00:07:34,295 --> 00:07:36,802
z nimi linkiem do naszego kanału 

147
00:07:36,902 --> 00:07:39,646
oraz portalu pistacja.tv