1
00:00:00,256 --> 00:00:02,532
Powinniśmy przyjąć do wiadomości 

2
00:00:02,632 --> 00:00:05,119
że Ziemia nie jest naszą własnością.

3
00:00:05,376 --> 00:00:08,090
Jesteśmy tylko współlokatorami na Ziemi

4
00:00:08,190 --> 00:00:10,500
i możemy ograniczyć nasze apetyty 

5
00:00:10,600 --> 00:00:12,555
i pozwolić innym istotom żyć 

6
00:00:12,655 --> 00:00:15,461
mówiła Simona Kossak, jedna z najbardziej

7
00:00:15,561 --> 00:00:18,013
bezkompromisowych obrończyń przyrody

8
00:00:18,113 --> 00:00:19,197
 w naszym kraju.

9
00:00:19,712 --> 00:00:21,678
Ale żeby coś skutecznie chronić 

10
00:00:21,778 --> 00:00:23,807
najpierw trzeba to dobrze poznać.

11
00:00:24,320 --> 00:00:26,895
W tej lekcji wspólnie przyjrzymy się 

12
00:00:26,995 --> 00:00:29,662
najbliższej okolicy i poznamy elementy 

13
00:00:29,762 --> 00:00:31,486
otaczającej nas przyrody.

14
00:00:31,744 --> 00:00:34,138
Gotowi? To zaczynamy.

15
00:00:45,056 --> 00:00:46,236
Krajobraz.

16
00:00:46,336 --> 00:00:48,619
Kraj-obraz, czyli obraz kraju

17
00:00:48,719 --> 00:00:51,435
albo raczej jakiegoś jego kawałka. 

18
00:00:51,535 --> 00:00:55,119
Ale co dokładnie składa się na ten obraz?

19
00:00:55,296 --> 00:00:57,600
Wyjrzyj przez okno. Co widzisz?

20
00:00:58,112 --> 00:01:00,672
Inne domy? Trawnik? Ulicę?

21
00:01:00,928 --> 00:01:03,558
Może masz widok na las albo ogród?

22
00:01:03,658 --> 00:01:06,396
Widzisz drzewa, krzewy, jakieś ptaki

23
00:01:06,496 --> 00:01:09,313
mnóstwo owadów. A może z twojego okna

24
00:01:09,413 --> 00:01:10,968
widać górskie szczyty

25
00:01:11,068 --> 00:01:13,383
nadmorskie wydmy albo jezioro?

26
00:01:13,728 --> 00:01:16,209
Widzisz, pojęcie krajobrazu jest 

27
00:01:16,309 --> 00:01:19,124
bardzo pojemne. Obejmuje zarówno skały

28
00:01:19,224 --> 00:01:22,499
piasek, wodę, powietrze, jak i całe bogactwo

29
00:01:22,599 --> 00:01:25,387
zamieszkujących je organizmów żywych.

30
00:01:25,504 --> 00:01:28,847
I górskie stoki, i wartkie potoki zamieszkują

31
00:01:28,947 --> 00:01:32,391
najróżniejsze gatunki roślin, ptaków i zwierząt

32
00:01:32,491 --> 00:01:35,532
o małych żyjątkach nawet nie wspominając.

33
00:01:36,256 --> 00:01:38,056
W twojej okolicy też na pewno 

34
00:01:38,156 --> 00:01:40,153
możesz napotkać rozmaite elementy 

35
00:01:40,253 --> 00:01:41,795
tworzące krajobraz.

36
00:01:42,144 --> 00:01:43,680
Możesz kilka wymienić?

37
00:01:44,960 --> 00:01:47,034
Rosnące przy ulicy drzewo 

38
00:01:47,134 --> 00:01:50,056
siedzący na nim ptak, owady bzyczące 

39
00:01:50,156 --> 00:01:52,915
nad kwietnym klombem, a może piesek

40
00:01:53,015 --> 00:01:56,478
sikający na duży kamień leżący na trawniku?

41
00:01:56,992 --> 00:01:59,296
Zauważasz już pewnie prawidłowość.

42
00:01:59,808 --> 00:02:01,844
Wszystkie elementy przyrody możemy 

43
00:02:01,944 --> 00:02:04,159
z grubsza podzielić na dwie kategorie:

44
00:02:04,416 --> 00:02:06,464
ożywione i nieożywione.

45
00:02:06,976 --> 00:02:08,750
Pomyśl, co można by wrzucić 

46
00:02:08,850 --> 00:02:10,559
do kategorii "nieożywione"?

47
00:02:13,888 --> 00:02:17,309
Brawo! Gleba, piasek, kamienie, duże skały

48
00:02:17,409 --> 00:02:20,780
powietrze i woda, to wszystko bardzo dobre

49
00:02:20,880 --> 00:02:24,560
przykłady nieożywionych elementów przyrody.

50
00:02:24,896 --> 00:02:27,610
Do ożywionych zaliczysz z pewnością 

51
00:02:27,710 --> 00:02:30,835
zwierzęta i ptaki, ale także owady, kwiaty

52
00:02:30,935 --> 00:02:33,599
drzewa i mnóstwo drobnych organizmów

53
00:02:33,699 --> 00:02:36,696
których nawet nie widać gołym okiem.

54
00:02:36,928 --> 00:02:39,442
Pamiętaj jednak, że w przyrodzie 

55
00:02:39,542 --> 00:02:41,540
elementy żywe i nieożywione

56
00:02:41,640 --> 00:02:44,182
praktycznie zawsze występują razem

57
00:02:44,282 --> 00:02:47,446
bo przecież woda w jeziorze jest miejscem 

58
00:02:47,546 --> 00:02:50,554
do życia dla licznych glonów, wodorostów

59
00:02:50,654 --> 00:02:54,334
planktonu, małży, ryb i innych braci mniejszych.

60
00:02:54,592 --> 00:02:58,030
W glebie też aż roi się od grzybów, bakterii

61
00:02:58,130 --> 00:03:01,598
protistów, owadów, a także większych zwierząt

62
00:03:01,698 --> 00:03:03,551
 jak krety, czy nornice.

63
00:03:07,136 --> 00:03:09,067
Przed orzeszkiem pytaliśmy Cię

64
00:03:09,167 --> 00:03:11,231
o widok z okna domu albo szkoły.

65
00:03:11,744 --> 00:03:14,304
Oczywiście nie wiemy, jak to wygląda u Ciebie

66
00:03:14,560 --> 00:03:17,134
ale popatrz chwilę i zastanów się, czy to

67
00:03:17,234 --> 00:03:20,014
co widzisz, jest mocno, czy tylko nieznacznie

68
00:03:20,114 --> 00:03:22,496
zmienione przez działalność człowieka?

69
00:03:23,264 --> 00:03:25,922
Jeśli mieszkasz w mieście, albo na terenach

70
00:03:26,022 --> 00:03:28,378
przemysłowych, zapewne twoje otoczenie 

71
00:03:28,478 --> 00:03:31,199
jest bardzo mocno zmienione przez człowieka.

72
00:03:31,712 --> 00:03:35,552
Mamy tu budynki, ulice, mosty, fabryki.

73
00:03:35,808 --> 00:03:37,284
Te elementy krajobrazu 

74
00:03:37,384 --> 00:03:39,391
możemy określić jako kulturowe.

75
00:03:39,904 --> 00:03:42,108
Ale i na wsi można znaleźć krajobrazy 

76
00:03:42,208 --> 00:03:45,149
mocno zmienione przez działalność człowieka.

77
00:03:45,536 --> 00:03:48,108
Tak wyglądają na przykład ciągnące się 

78
00:03:48,208 --> 00:03:50,797
po horyzont pola przeznaczone pod uprawę

79
00:03:50,897 --> 00:03:53,755
tylko jednej rośliny, na przykład kukurydzy 

80
00:03:53,855 --> 00:03:56,175
albo rzepaku, czy też hektary upraw 

81
00:03:56,275 --> 00:03:57,856
pod szkłem, albo ogromne 

82
00:03:57,956 --> 00:04:00,125
przemysłowe kurniki czy chlewnie.

83
00:04:01,920 --> 00:04:04,801
Krajobrazy wiejskie, leśne, czy górskie

84
00:04:04,901 --> 00:04:07,656
uznajemy na ogół za bardziej naturalne

85
00:04:07,756 --> 00:04:10,110
mniej zmienione przez człowieka.

86
00:04:10,368 --> 00:04:13,761
Na ogół więcej naturalnej przyrody znajdziesz

87
00:04:13,861 --> 00:04:17,331
na wsi niż w okolicy kopalni węgla brunatnego.

88
00:04:19,839 --> 00:04:21,557
Teraz zadanie dla Ciebie.

89
00:04:21,887 --> 00:04:24,292
Podziel podane elementy przyrody 

90
00:04:24,392 --> 00:04:27,168
na dwie grupy: ożywione i nieożywione.

91
00:04:31,103 --> 00:04:34,693
Masz tak samo, jak ja? Brawo dla Ciebie!

92
00:04:38,527 --> 00:04:41,593
Przyrodę tworzą ożywione i nieożywione 

93
00:04:41,693 --> 00:04:44,789
elementy krajobrazu. Wśród nieożywionych

94
00:04:44,889 --> 00:04:47,825
możemy wyróżnić glebę, wodę, powietrze

95
00:04:47,925 --> 00:04:50,302
skały. Do ożywionych zaliczamy 

96
00:04:50,402 --> 00:04:52,349
wszystkie organizmy żywe.

97
00:04:52,863 --> 00:04:54,980
Krajobraz może być naturalny

98
00:04:55,080 --> 00:04:58,153
na przykład górski, leśny, nadmorski,... 

99
00:04:58,253 --> 00:05:01,558
oraz kulturowy, na przykład wiejski, miejski

100
00:05:01,658 --> 00:05:03,198
czy przemysłowy.

101
00:05:05,407 --> 00:05:08,605
Na dzisiaj to już wszystko. Obejrzyj pozostałe

102
00:05:08,705 --> 00:05:11,597
filmy z tej playlisty, a po więcej materiałów 

103
00:05:11,697 --> 00:05:15,706
zajrzyj na naszą stronę: pistacja.tv