Za najdłużej żyjącą osobę w historii uznaje się Francuzkę Jeanne Calmant która przeżyła 122 lata i 164 dni. Naukowcy przewidują, że coraz więcej żyjących dziś ludzi będzie przekraczać setkę ale na razie daleko nam do rekordu Francuzki. W Monako, gdzie oczekiwana długość życia jest największa, kobiety dożywają obecnie średnio ponad 93, a mężczyźni blisko 86 lat. A jak jest w Polsce, dowiesz się z tego filmu. Jeśli oglądasz nasze filmy, to może już wiesz że liczba ludności zmienia się głównie za sprawą trzech czynników: liczby urodzeń liczby zgonów oraz migracji. Wpływają one nie tylko na ogólną liczbę ludności, ale także na to, jak wygląda społeczeństwo. Ile jest w nim dzieci a ilu dorosłych, czy seniorów. I właśnie statystycznymi badaniami ludzkości zajmuje się demografia - nauka, która szuka odpowiedzi na pytania dotyczące liczebności populacji i jej zróżnicowania pod względem płci i wieku. Te elementy tworzą tak zwaną strukturę biologiczną społeczeństwa. I to nią zajmiemy się po orzeszku. Strukturę biologiczną społeczeństwa przedstawia się za pomocą wykresu słupkowego zwanego piramidą płci i wieku ludności. Taka piramida może dotyczyć populacji jednego miasta, województwa, państwa całego kontynentu, a nawet świata. Można ją rysować na różne sposoby jednak istnieje kilka elementów obowiązkowych. Na osi pionowej zawsze znajdziesz przedziały wiekowe. My wyznaczyliśmy je co 2 lata ale możesz spotkać się z piramidami dokładniejszymi, gdzie każdy rocznik ma swój osobny słupek, jak i bardziej ogólnymi w których jeden słupek odnosi się do grupy wiekowej, wyznaczanej na przykład co 5 lat. Przedziały zawsze są ułożone od najmłodszych grup wiekowych u dołu, po najstarsze na górze. Oś pozioma pokazuje liczbę ludności w tysiącach. W naszej piramidzie w ostatnim słupku zebrano wszystkie osoby, które mają 84 lub więcej lat. To dlatego, że gdybyśmy pokazali każdy rocznik w oddzielnym słupku nie dałoby się odczytać jego liczebności. W pionie piramida jest podzielona na dwie części. Lewa strona przedstawia mężczyzn prawa - kobiety. Nie zawsze te części są podpisane ale to sztywna zasada, o której warto pamiętać. Każdy poziomy słupek to liczba osób danej płci w konkretnym przedziale wiekowym. Jeśli w którymś z nich jedna z płci wyraźnie dominuje liczebnie, to ta przewaga jest często zaznaczona innym kolorem tak, żeby łatwo ją było zauważyć. Spójrz na wykres. Tę piramidę dla ludności Polski narysowaliśmy w oparciu o dane z końca roku 2024 czyli najnowsze, jakimi dysponujemy gdy tworzymy ten film. Przyjrzyjmy się jej szczegółowo. Widzisz, że ma nieregularny kształt. Niektóre roczniki są mniej liczne, inne bardziej tworząc po obu stronach wyraźne wcięcia i wybrzuszenia. Schrup orzeszka, a za chwilę przyjrzymy się im po kolei. Zacznijmy od najstarszych roczników czyli od góry piramidy. Tu widać wyraźne wcięcie. Jak myślisz, skąd się wzięło? To roczniki osób, które mają 80 i więcej lat. Kiedy się urodzili? Między 1940 a 1945 rokiem czyli podczas II wojny światowej. To czas, kiedy i mężczyźni, i kobiety walczyli za nasz kraj, niepewni swojej przyszłości. To nie sprzyjało planowaniu potomstwa. Urodzeń było więc znacząco mniej. Wiele z tych niemowląt nie przeżyło wojny a dziś dużo osób z tych roczników po prostu już zmarło z racji podeszłego wieku. Schodzimy w dół piramidy i napotykamy wybrzuszenie. To roczniki osób mających dziś od 62 do 77 lat. Urodzili się niedługo po II wojnie światowej. Po latach ogromnych strat, zniszczeń i cierpienia, Polska zaczęła się odbudowywać. Wreszcie zapanował względny spokój który pozwalał planować przyszłość a więc także zakładać rodziny. W efekcie zaczęło rodzić się znacznie więcej dzieci niż w poprzednich latach. Mniej ich też umierało. To zjawisko demografowie - o tym zawodzie więcej dowiesz się z naszego drugiego projektu: Mapa Karier - nazywają wyżem kompensacyjnym. Możesz to sobie skojarzyć ze słowem "kompensacja", czyli wyrównywanie. I rzeczywiście, w wyniku zwiększonej liczby urodzeń, liczba ludności Polski wyrównała straty wojenne. Co dalej Znów kolejne wcięcie. Kolejny spadek? Tak, ale dlaczego? Przecież wojna się skończyła. Powinno być już tylko lepiej... Tyle, że w wiek rozrodczy weszły wówczas roczniki urodzone w czasie wojny. Po prostu mniej liczne. Mniej rodziców = mniej dzieci. To tak zwane echo niżu wojennego. Niżej znów robi się szerzej. Dlaczego? Bo teraz rodziły się dzieci pokolenia powojennego wyżu. Demografowie wprost mówią: to echo wyżu kompensacyjnego. Efekt tego że liczniejsze pokolenie miało swoje potomstwo. Niżej na piramidzie wyraźnie widać że sytuacja zaczyna się zmieniać. Kolejne wybrzuszenia są coraz mniej wyraźne. Dlaczego? Bo coraz silniej zaczynają działać inne czynniki. Dzisiejsi czterdziestolatkowie to liczne pokolenie, ale wychowane w innych realiach. Bardziej nastawione na indywidualizm i rozwój osobisty. Kobiety z tych roczników są aktywne zawodowo, realizują się w pracy rozwijają swoje pasje, inwestują w edukację. W efekcie decyzję o macierzyństwie często podejmują później. Pierwsze dziecko rodzą zwykle po trzydziestce a zdarza się, że nawet po czterdziestce. Dla porównania: w latach 80. przeciętna Polka pierwsze dziecko miała w wieku około 23 lat. Zmieniają też się same polskie rodziny. Coraz częściej spotykamy model 2 + 1 czyli rodzice i jedno dziecko. Skąd ta zmiana? Wychowanie dziecka to ogromne wyzwanie. Pochłania czas, emocje i pieniądze. A że to najczęściej kobiety przejmują organizację opieki nad dziećmi to właśnie one częściej muszą dostosować życie zawodowe do roli mamy. Dlatego wiele kobiet wybiera mniejszą rodzinę próbując pogodzić życie zawodowe osobiste i obowiązki rodzicielskie. Ta zmiana w podejściu do rodziny i ról społecznych ma bezpośredni wpływ na kształt piramidy wieku. Mniej dzieci to węższa podstawa wykresu. Zwężona u dołu i rozszerzająca się ku górze piramida świadczy o tym że społeczeństwo się starzeje. Większy jest w nim udział osób starszych niż młodszych. Rośnie liczba osób starszych, które potrzebują wsparcia zdrowotnego i socjalnego a maleje liczba osób pracujących czyli tych, którzy to wsparcie finansują. Wzrasta zapotrzebowanie na lekarzy geriatrów opiekunów osób starszych, czy placówki opieki długoterminowej. Zmniejsza się zaś liczba dzieci, co oznacza że w przyszłości będziemy potrzebować mniej przedszkoli i szkół, a więc i mniej nauczycieli. Jest to ogromnym wyzwaniem dla rządzących. Aby lepiej zrozumieć, jak zmienia się struktura społeczeństwa i jakie wyzwania się z tym wiążą, ludność dzieli się na tak zwane ekonomiczne grupy wiekowe. To wiek przedprodukcyjny produkcyjny i poprodukcyjny. Często zaznacza się je na piramidzie innymi kolorami. Pierwsza grupa obejmuje osoby do 17. lub 18. roku życia, czyli dzieci i młodzież. Oni nawet jeśli pracują, to jest to część nauki. Choć nie zarabiają, korzystają z systemu ochrony zdrowia, infrastruktury edukacyjnej i opiekuńczej. Druga grupa to osoby w wieku produkcyjnym. W Polsce zazwyczaj od 18 do 59 lat u kobiet i do 64 lat u mężczyzn. To właśnie ta grupa w większości utrzymuje pozostałe pracując, płacąc podatki i w ten sposób wspierając system emerytalny opiekę zdrowotną, czy edukację dla pozostałych grup. Ostatnia grupa to seniorzy. Najczęściej zakończyli już swoją aktywność zawodową. Pobierają emeryturę na którą przez lata przecież ciężko pracowali. Z racji wieku częściej korzystają ze specjalistycznej opieki medycznej i usług opiekuńczych. Taki podział na grupy wiekowe pozwala lepiej zrozumieć, jak wygląda nasze społeczeństwo. Dzięki niemu można policzyć ile osób pracuje na utrzymanie tych, którzy jeszcze lub już nie pracują. To ważne, bo jeśli liczba osób w wieku produkcyjnym się zmniejsza to zaczyna brakować rąk do pracy a więc coraz trudniej jest utrzymać system emerytalny i opiekę zdrowotną. Mniej osób płaci podatki a więcej korzysta z publicznego wsparcia. Rządzący muszą zatem zadbać o to by jak najwięcej ludzi pracowało. Mogą to zrobić albo stopniowo wydłużając okres aktywności zawodowej, albo dając większe wsparcie dla młodych rodzin by szybciej decydowały się na posiadanie dzieci lub chciały mieć ich więcej albo otwierając się na pracowników z zagranicy. Wszystko po to, by nie zabrakło osób które będą płacić na funkcjonowanie systemu. Na koniec poruszmy jeszcze jedną kwestię. Rozejrzyj się po swojej klasie, szkole autobusie, którym być może jeździsz. Kogo w tych miejscach jest więcej? Kobiet czy mężczyzn? Dane Głównego Urzędu Statystycznego dają na to pytanie jednoznaczną odpowiedź: kobiet. W 2024 roku ta różnica wyniosła ponad milion osób. To oznacza, że na każdych 100 mężczyzn przypada średnio aż 107 kobiet. Skąd ta przewaga? W Polsce i w Europie to rzecz naturalna. Co prawda wśród dzieci i nastolatków to chłopców jest nieco więcej niż dziewczynek ale ta przewaga stopniowo się zmniejsza. W rocznikach pięćdziesięciolatków zaczyna liczebnie dominować prawa strona wykresu czyli... pamiętasz? Kobiety. A najstarsze roczniki kobiet są już ponaddwukrotnie liczniejsze niż mężczyzn. Istny Girl Power! Dlaczego? Klucz tkwi w długości życia. Jak widzisz z wykresu, w Polsce długość życia rośnie, ale nie w równym stopniu dla kobiet i mężczyzn. Kobiety w Polsce żyją dłużej. Ta różnica ujawnia się szczególnie wyraźnie w starszych grupach wiekowych. Choć pandemia COVID-19 na chwilę zachwiała ten marsz w górę, to w 2023 roku mężczyźni dożywali średnio około 75 lat natomiast kobiety przeciętnie ponad 82 lat. Innymi słowy Polki żyją o 7-8 lat dłużej niż Polacy. Na całym świecie kobiety żyją dłużej niż mężczyźni. Indywidualne różnice w długości życia wynikają w dużym stopniu z genów ale nie tylko. Panowie częściej umierają z powodu chorób cywilizacyjnych, nadużywania alkoholu palenia, czy wypadków nie tylko tych samochodowych. Częściej wykonują ryzykowne zajęcia i podejmują niezdrowe zachowania. Spójrz jeszcze raz na piramidę. Wskaż na wykresie miejsca, które pokazują: roczniki wyżu kompensacyjnego roczniki echa niżu wojennego Jeśli twoje oznaczenia są takie, jak nasze czytanie piramidy wieku i płci dla społeczeństwa polskiego masz w małym palcu. Gratulujemy! Strukturę społeczeństwa przedstawia się za pomocą piramidy płci i wieku. W Polsce wygląda ona tak, jak na planszy. Mamy więcej kobiet niż mężczyzn zwłaszcza w starszych grupach wiekowych. Społeczeństwo dzieli się na trzy ekonomiczne grupy wiekowe: przedprodukcyjną, produkcyjną i poprodukcyjną Fakt, że społeczeństwo się starzeje stawia wyzwania przed systemem emerytalnym i opieki zdrowotnej. Oglądalność pi-stacji rośnie jak średnia długość życia Polaków. Przyłącz się do nas i daj nam łapkę w górę.