Na całej Ziemi jest tylko 14 szczytów o wysokości przekraczającej 8000 metrów nad poziomem morza i wszystkie te najwyższe szczyty znajdują się na największym kontynencie świata - w Azji. To zresztą kontynent wielu "naj-". O najciekawszych opowiemy Ci w tym filmie. Być może wiesz już że Azja i Europa tworzą jeden blok kontynentalny - Eurazję. Ze względów historycznych i kulturowych są jednak uznawane za odrębne kontynenty. Ale nawet po podziale Azja jest największym kontynentem na Ziemi. Jej powierzchnia to 44,5 mln km kwadratowych. Przyjrzyjmy się jej bliżej. Dzieląc kulę ziemską w poprzek, widać że kontynentalna część Azji w całości leży na półkuli północnej. Kontynent ciągnie się w zasadzie od równika aż po okolice okołobiegunowe. Na półkuli południowej znajdują się tylko należące do Azji wyspy. Tylko, albo aż, bo wśród nich położony jest największy na świecie Archipelag Malajski. Azja niemal w całości leży też na półkuli wschodniej. Tylko położony w jej wschodniej części Półwysep Czukocki leży na półkuli zachodniej. Zaraz, zaraz... Położony we wschodniej części kontynentu, a na półkuli zachodniej? Tak, to nie pomyłka. Spójrz: tu biegnie południk 180 stopni który oddziela półkulę wschodnią od zachodniej. Azja jest tak duża, że swoim krańcem zahacza o przeciwną półkulę. Półwyspy, archipelagi, zatoki,... już po tych opisach możesz wnioskować że kontynent ma urozmaiconą linię brzegową. Do Azji należy największy na ziemi półwysep - Półwysep Arabski, a także niewiele mniejsze od niego półwyspy: Indyjski i Indochiński oraz największa zatoka świata - Zatoka Bengalska. Mamy tu też tysiące wysp. Większość skupiona jest we wspomnianym już Archipelagu Malajskim, ale Archipelag Japoński również ma tysiące wysp. Przed orzeszkiem poznaliśmy Azję można by rzec, w poziomie. Ale i w pionie to rekordzistka wśród kontynentów zamieszkałych przez człowieka. Średnia wysokość to aż 990 metrów n.p.m. Wyżyny i góry zajmują 75% powierzchni. To tu znajdują się wszystkie ośmiotysięczniki świata, o których mówiliśmy na samym początku filmu. Wśród nich, w najwyższych górach świata - Himalajach - króluje najwyższy szczyt świata - Mount Everest. Znajdziesz tu też najwyższą wyżynę świata Wyżynę Tybetańską, o średniej wysokości 4500 metrów nad poziomem morza. W porównaniu do innych kontynentów terenów nizinnych jest tu niewiele. Najbardziej znane to: Nizina Mezopotamska Nizina Gangesu czy Nizina Chińska. W Azji leży jednak także najgłębsza na Ziemi depresja - wybrzeże Morza Martwego. Ponad 430 metrów poniżej poziomu morza. Spójrz: z jednej strony Mount Everest z drugiej - Morze Martwe. Różnica wysokości bezwzględnych terenu to blisko 9300 metrów. Oczywiście - najwięcej na Ziemi. Ale to nie jedyny kontrast w ukształtowaniu powierzchni. Leżące w głębi kontynentu pasmo górskie Tienszan otaczają głębokie kotliny: Dżungarska i Kaszgarska. Wspomniane już Himalaje sąsiadują z nizinami Gangesu i Indusu, położonymi nawet kilka tysięcy metrów niżej, zaś w opływającym Azję Pacyfiku znajduje się najgłębsze miejsce na ziemi - dno Rowu Mariańskiego - blisko 11000 metrów poniżej poziomu morza! Położenie geograficzne i wielkość kontynentu a także jego wyżynno-górska rzeźba terenu oraz cyrkulacja monsunowa, o której opowiadamy Ci w innym filmie tej playlisty mają ogromny wpływ na klimat Azji. Pamiętasz, Azja rozciąga się niemal od równika aż za koło podbiegunowe północne. Na jej obszarze występują zatem wszystkie strefy klimatyczne z większością odmian i typów klimatu. Więcej o klimacie Azji mówimy w innych filmach tej playlisty. To tu, w Jakucji na Syberii, zanotowano najniższą na terenach zamieszkałych przez człowieka temperaturę: 72 i 2/10 stopnia Celsjusza poniżej zera. Z drugiej strony na Półwyspie Arabskim notuje się temperatury powyżej czterdziestu stopni Celsjusza. To w Azji jest też najbardziej deszczowe miejsce na świecie. W indyjskiej wiosce Czerapuńdzi jednego roku spadło ponad 26000 mm deszczu. Nie wiesz, czy to dużo? W Polsce rocznie pada średnio tylko 600 mm. Są jednak miejsca takie, jak pustynia Ar-Rab al-Chali, także położona na Półwyspie Arabskim gdzie deszczu nie widuje się często przez wiele miesięcy, a średnia roczna suma opadów nie przekracza 30 mm. Jak widzisz, Azja to także kontynent, gdzie spotkasz naprawdę skrajne warunki pogodowe. Rzeźba terenu i klimat wpływają na rozmieszczenie wód powierzchniowych. Duże rzeki Azji biorą początek w wysokich górach w centralnej części kontynentu a spływają do trzech oceanów. Można powiedzieć, że sieć rzeczna ma układ promienisty. Jangcy, ale też Huang-he, czy Amur uchodzą do Oceanu Spokojnego. Ganges i Brahmaputra, swoją największą pod względem powierzchni deltą na świecie - do Oceanu Indyjskiego. Z kolei wielkie rzeki Syberii: Lena, Ob i Jenisej uciekają do lodowatego Oceanu Arktycznego. Azja jest tak wielka, że w jej wnętrzu znajduje się, a jakże - największy na świecie obszar bezodpływowy. Bezodpływowy, to znaczy taki, z którego wody nie spływają do żadnego morza czy oceanu bo są od nich odcięte przez bariery górskie. Rzeki z tego obszaru spływają do Morza Kaspijskiego - największego jeziora świata i do innych, mniejszych jezior. Niektóre po prostu zanikają na przykład w piaskach pustyni. Jedynym dużym jeziorem odpływowym jest leżący w dorzeczu Jeniseju Bajkał. Też zresztą rekordzista w wielu kategoriach. To najgłębsze jezioro na świecie - ma głębokość 1642 metrów i największy pod względem objętości zbiornik słodkiej wody na Ziemi. Leży w rowie tektonicznym, a ponieważ jego dno sięga głęboko, głęboko poniżej poziomu morza, to jest ono jednocześnie najgłębszą kryptodepresją na świecie, czyli takim wypełnionym wodą lub lodem miejscem którego dno leży poniżej poziomu morza. Wymień trzy rzeczy NAJ na kontynencie azjatyckim. Nasze odpowiedzi to: najwyższy szczyt na świecie - Mount Everest największe jezioro - Morze Kaspijskie i największy na świecie półwysep Półwysep Arabski. Tobie mogły przyjść do głowy także: Największy archipelag na świecie - Archipelag Malajski Najgłębsza depresja: wybrzeże Morza Martwego albo największy zbiornik słodkiej wody: Bajkał. To też super, bo Azja to kraj wielu geograficznych rekordów. Azja to kontynent geograficznych kontrastów i rekordów. To tutaj znajduje się najwyższy szczyt Ziemi Mount Everest najgłębsza depresja: wybrzeże Morza Martwego największe jezioro: Morze Kaspijskie i największy zbiornik słodkiej wody: Bajkał. Jest to też największy kontynent świata. Aż 75% jego powierzchni zajmują wyżyny i góry. Obejmuje wszystkie strefy klimatyczne Ziemi. Najważniejsze azjatyckie NAJ znajdziesz na planszy. Wydrukuj ją sobie, by lepiej je zapamiętać. Azja to kontynent rekordów geograficznych a pistacja to portal, który ma rekordowe zasięgi. Pomóż nam je zwiększać przekazując nasz adres kolegom i koleżankom.