Czy wiesz, że dotychczas na dno Rowu Mariańskiego, najgłębszego miejsca na Ziemi, dotarły tylko trzy ekipy? Po raz pierwszy dokonano tego w 1960 r. a członkiem ostatniej z ekip badawczych był James Cameron, reżyser takich hitów jak Titanic, czy Avatar. Z innych naszych filmów wiesz już pewnie że Azja to największy kontynent na Ziemi. Cechuje ją ogromna różnorodność i to nie tylko na powierzchni. Kluczową rolę w ukształtowaniu jej terenu odgrywa coś, czego nie widać gołym okiem - litosfera, czyli sztywna zewnętrzna powłoka Ziemi. Litosfera składa się z wielkich fragmentów zwanych płytami litosfery. Te płyty nieustannie poruszają się względem siebie. Bardzo powoli ale z ogromną siłą. W miejscach, gdzie się stykają, napierają na siebie, oddalają się lub przesuwają względem siebie, dochodzi do najbardziej spektakularnych zjawisk geologicznych. W tych miejscach energia, choć uwalniana głęboko pod ziemią, daje o sobie znać na powierzchni. O tym, w jaki sposób, opowiem Ci po orzeszku. Spójrz na mapę. Azja leży aż na sześciu płytach litosfery. Największą jest płyta euroazjatycka. Oprócz niej są jeszcze: płyta północnoamerykańska płyta arabska, płyta irańska płyta indyjska i płyta filipińska. Mnogość granic między płytami sprawia że kontynent jest bardzo aktywny sejsmicznie. Niemal codziennością są mniejsze i większe trzęsienia ziemi oraz wybuchy wulkanów. Aktywność płyt litosfery w tamtym rejonie przejawia się też na inne sposoby. Żeby je poznać wybierzemy się w podróż po południowej i wschodniej Azji. Naszą podróż zaczynamy w Himalajach najwyższych górach świata. Te majestatyczne szczyty to efekt zderzenia dwóch potężnych płyt litosfery jakie miało miejsce w czasach alpejskich ruchów górotwórczych. Zderzenie to utworzyło też inne wysokie łańcuchy górskie: Karakorum, Hindukusz, Pamir, czy Kunlun które w dodatku cały czas... rosną. Najwyższy szczyt na Ziemi - Mount Everest jeszcze nie powiedział "stop" i za jakiś czas może okazać się, że ma całkiem inną wysokość niż ta, którą znamy obecnie: 8849 metrów nad poziomem morza. Z Himalajów przenieśmy się na wschód kontynentu. Tu, niedaleko Japonii, na Oceanie Spokojnym można zaobserwować inny skutek ruchów płyt litosfery. Tam gdzie jedna płyta wsuwa się pod drugą powstają rowy oceaniczne czyli bardzo głębokie wąwozy w dnie oceanu. W Azji najgłębszy jest oczywiście Rów Mariański ale aż roi się tu od innych tego typu tworów. Rów Tonga Rów Filipiński czy Rów Kurylsko-Kamczacki to tylko niektóre z nich. Wszystkie mają głębokość ponad 10 km i są wynikiem nacisku olbrzymiej zajmującej aż 1/5 skorupy ziemskiej płyty pacyficznej na sąsiadujące z nią płyty na których leży między innymi Azja. Wzdłuż styku tych płyt biegnie strefa o kształcie zbliżonym do okręgu nazwana ze względu na intensywność zachodzących tam zjawisk Pacyficznym Pierścieniem Ognia. Znajduje się tam aż 90% wszystkich czynnych wulkanów na kuli ziemskiej. Na tym obszarze miało miejsce ponad 80% z najsilniejszych trzęsień ziemi zanotowanych w dziejach ludzkości. Dlaczego właśnie tutaj? Mówiliśmy już, że płyty litosfery są w ciągłym ruchu. Choć ruch ten jest niezwykle powolny powoduje olbrzymie naprężenia w skorupie ziemskiej. Jak ołówek który próbujesz zgiąć coraz mocniej. Ołówek w końcu pęknie i tak samo dzieje się z zakleszczonymi o siebie płytami. Gdy naprężenie wzrośnie do pewnej granicy Dochodzi do lokalnego rozerwania skał i gwałtownie płyty przesuwają się względem siebie. Uwalniana w ten sposób energia rozchodzi się w postaci fal sejsmicznych. Gdy docierają one do powierzchni ziemi odczuwalne są jako wstrząsy lub drżenia gruntu. To trzęsienia ziemi. Miejsce, z którego rozchodzi się fala sejsmiczna to ognisko wstrząsów, inaczej hipocentrum. Na powierzchni bezpośrednio nad nim znajduje się epicentrum. Siłę trzęsień ziemi określa się liczbowo jako tak zwaną magnitudę a do jej pomiaru używa się specjalistycznych urządzeń zwanych sejsmometrami. Najsilniejsze dotychczas zarejestrowane trzęsienie ziemi miało magnitudę 9,5. Jego ognisko znajdowało się w obrębie wspomnianego wcześniej Pacyficznego Pierścienia Ognia ale nie w Azji, lecz w Ameryce Południowej. Jeśli spojrzysz na mapę, zorientujesz się że w przypadku Pacyficznego Pierścienia Ognia wiele trzęsień ziemi musi mieć swoje ognisko pod wodą. Wstrząsy generują wtedy tak zwane fale tsunami. Na otwartym oceanie te fale mają niezbyt dużą wysokość. Przemieszczają się szybko ale nie są niebezpieczne. Groźne stają się dopiero gdy dotrą do strefy przybrzeżnej. Na płytszej wodzie stają się bardzo wysokie i z wielką siłą wdzierają się w głąb lądu. Jak niszczycielskie może być tsunami przekonali się mieszkańcy Japonii w 2011 roku. Fale powstałe po podwodnym trzęsieniu ziemi o magnitudzie 9, zniszczyły całe północno- -wschodnie wybrzeże kraju i uszkodziły elektrownię atomową w Fukushimie. Takie zjawiska, jak trzęsienia ziemi erupcje wulkanów, czy tsunami określamy wspólnym mianem geozagrożeń. Są one wynikiem procesów zachodzących w środowisku naturalnym. To kataklizmy o katastrofalnych skutkach które pochłaniają wiele ludzkich istnień i powodują ogromne straty materialne. Ich konsekwencjami mogą też być zmiany w ukształtowaniu powierzchni Ziemi. Trzęsienia ziemi bywają przyczyną lawin oraz osunięć warstw skalnych. Erupcje wulkaniczne mogą prowadzić do tworzenia nowych wysp jak miało to miejsce w przypadku Indonezji, Filipin, czy Japonii. Z kolei pyły wulkaniczne wyrzucane do atmosfery nie tylko zakłócają ruch lotniczy i komunikację ale bywają przyczyną zmian klimatycznych jak wybuch wulkanu Krakatau w 1883 r. Niestety, nie da się zapobiec wybuchom wulkanów. Dzięki monitorowaniu ich aktywności, w razie zagrożenia można jednak w porę uprzedzić okoliczną ludność i dać sygnał do ewakuacji. Trzęsień ziemi nie da się przewidzieć. W krajach wysoko rozwiniętych, na przykład w Japonii, od dawna rozwija się jednak technologie pozwalające ograniczyć ich niszczycielskie skutki. W miastach wznosi się budynki odporne na wstrząsy konstruuje zbiorniki, które mogą przyjąć falę powodziową wywołaną przez tsunami organizuje systemy wczesnego ostrzegania. Niestety w krajach o niższym poziomie rozwoju takich jak Indonezja czy Sri Lanka trzęsienia ziemi cały czas pochłaniają wiele ludzkich istnień. A teraz kolej na Ciebie. Wybierz prawidłową odpowiedź. Pacyficzny Pierścień Ognia to obszar występowania częstych trzęsień ziemi leżący na obrzeżach...? Twoja odpowiedź to B, Płyty Pacyficznej? Gratulujemy! To może jeszcze jedno? Tsunami to...? Tym razem typujesz A: fala morska, wywołana przez podwodne trzęsienie ziemi? Super! Azja leży na granicy kilku płyt litosfery co sprawia, że cechuje się wysoką aktywnością sejsmiczną, wulkaniczną i górotwórczą. W wyniku ruchów tektonicznych powstały tu najwyższe łańcuchy górskie i najgłębsze rowy oceaniczne. Wzdłuż wschodnich wybrzeży kontynentu biegnie Pacyficzny Pierścień Ognia obszar znajdujący się na obrzeżach płyty pacyficznej. Wybuchy wulkanów i trzęsienia ziemi zwłaszcza te wywołujące tsunami są przyczyną wielkich zniszczeń i pochłaniają życie tysięcy ludzi. Daj się porwać tsunami materiałów dostępnych na pi-stacji. I nie bój się - z nami nie zginiesz!