Wiesz, czym jest złoty ryż? To sztucznie stworzona odmiana, której ziarna zawierają ten sam barwnik, co marchewka. Dzięki temu złoty ryż pomaga chronić przed kurzą ślepotą, czyli lepiej widzieć o zmroku. A czego ryż potrzebuje, by rosnąć dowiesz się w tym filmie. Na pewno jadasz ryż. Przynajmniej czasami. Pomidorowa, gołąbki, sałatka a może pyszny deser? Ryż świetnie sprawdza się w kuchni ale czy wiesz, skąd pochodzi? Kolebką tego zboża jest Azja. To stamtąd pochodzi około 90% światowej produkcji. Najwięcej zbierają Indie i Chiny - ponad 50% ale w pierwszej dziesiątce największych producentów ryżu znajdziesz aż dziewięć państw leżących na obszarze Azji południowo-wschodniej. Region leży między Oceanem Spokojnym na wschodzie a Oceanem Indyjskim na zachodzie. Składa się z trzech głównych obszarów. Największym z nich jest Półwysep Indochiński z którego na południe wysuwa się Półwysep Malajski. Trzecim obszarem jest Archipelag Malajski największe skupisko wysp na Ziemi w którym leżą dwie ogromne wyspy Borneo i Sumatra. Obie znacząco większe od Polski. W Azji południowo-wschodniej znajdziesz kilkanaście państw. Częściowo w tym regionie leżą Chiny i Indie. Oprócz nich na kontynencie położone są jeszcze Bangladesz, Mjanma, Tajlandia, Kambodża i Laos. Znajdziesz tu też Wietnam oraz Malezję. Krajami w całości wyspiarskimi są: maleńki Singapur, Indonezja, Filipiny Brunei i Timor Wschodni. Przyjrzyj się wykresowi. Już mówiliśmy że aż 9 z nich to najwięksi producenci ryżu. O tym, czego potrzeba do jego uprawy - po orzeszku. Spójrz na mapę klimatyczną Azji. Wspomniane już: Półwysep Indochiński i Archipelag Malajski leżą na obszarze dwóch typów klimatu. Środkową i północną część regionu obejmuje typ zwrotnikowy monsunowy. Część południową równikowy wybitnie wilgotny. Popatrz na klimatogramy: w obu typach klimatów temperatura powietrza jest wysoka przez cały rok, sięga 28 stopni Celsjusza. Wysoka jest też roczna suma opadów. Wynosi blisko 2000 mm. Klimaty te różni jednak rozkład opadów w ciągu roku. W klimacie równikowym wybitnie wilgotnym są one rozłożone równomiernie. W klimacie zwrotnikowym monsunowym opady rozkładają się nierównomiernie. Największe miesięczne sumy opadów notuje się latem - od czerwca do września. W pozostałych miesiącach opady są bardzo niskie albo nie ma ich w ogóle. Co jest przyczyną takiego rozkładu? Otóż ląd i woda nagrzewają się w różnym tempie. Być może wiesz to już z naszych innych filmów albo z lekcji w szkole. Ląd ogrzewa się i stygnie szybciej niż woda a Azja - wielki kontynent styka się z wielkim oceanem. Dlatego i efekt jest niczego sobie. Latem rozgrzane od podłoża powietrze unosi się - powstaje niż baryczny. W tym samym czasie powietrze nad znacznie chłodniejszym od lądu oceanem ma sporo niższą temperaturę. Przez to jest gęstsze i cięższe. Powstaje ośrodek wysokiego ciśnienia. Dążąc do wyrównania ciśnień, to chłodniejsze i wilgotne powietrze znad oceanu przemieszcza się nad ląd powodując powstanie wiatru nazywanego monsunem. Z racji pory roku - letnim. Nad lądem to wilgotne powietrze rozgrzewa się od podłoża i unosi, a zawarta w nim para wodna skrapla się i spada na ziemię ulewnym deszczem. Odwrotna sytuacja ma miejsce zimą. Ląd wychładza się szybciej a zalegające nad nim powietrze osiada. Tworzy się wyż baryczny. Wody oceanu są cieplejsze i rozgrzewają zalegające nad nim masy powietrza tworząc niż baryczny. Dążąc do wyrównania ciśnień zimne powietrze przemieszcza się znad lądu ku wodzie. Wiatr, który w ten sposób powstaje to monsun zimowy. Nie przynosi on jednak opadów bo powietrze znad lądu jest suche. Jak widzisz, monsun zmienia swój kierunek w zależności od pory roku, dlatego zaliczamy go do wiatrów wiejących sezonowo w tak zwanym cyklu rocznym. A jak to się ma do uprawy ryżu? Otóż ta ciepłolubna roślina świetnie przystosowała się do życia w warunkach, w których jej korzenie a czasem i całe rośliny są okresowo bywa że i przez kilka miesięcy, zalewane wodą. Można nawet powiedzieć, że dopiero w takich warunkach, w których inne rośliny po prostu by zgniły, czuje się dobrze. Uprawy ryżu dostosowuje się zatem do pory letnich monsunów. Nasiona wysiewa się przed nadejściem opadów a młode siewki wysadza się na świeżo zalanych deszczem polach. W pełnym słońcu ryż tam rośnie a woda powoli opada, dlatego czasem mówi się że ryż dla wysokich plonów musi mieć stopy w wodzie a głowę w ogniu. Gdy monsun minie i nadchodzi czas zbiorów gleba jest już sucha. Ryż można też uprawiać na terenach górzystych, ale wymaga to większych nakładów pracy, trzeba bowiem zatrzymać wodę, by nie spływała po górskich zboczach, tylko wypełniała ryżowe pola. W tym celu tworzy się tak zwane tarasy ryżowe wielopoziomowe pola uprawne kształtem przypominające schody. Pozwalają one na zatrzymywanie i efektywne wykorzystywanie dostępnej wody a także ograniczenie sztucznego nawadniania. Ryż to podstawowy składnik kuchni azjatyckiej coraz popularniejszej także i w naszym kraju. Wytwarza się z niego ocet, olej, roślinne mleko i alkohol, a także wykorzystuje do produkcji kosmetyków. Ale przydatne są nie tylko ziarna. Ze słomy ryżowej wytwarza się między innymi obuwie, kapelusze, czy maty służące do spania albo w charakterze przesłony na okna i drzwi. Buduje się z niej domy a w przemyśle przetwórczym wykorzystuje do produkcji papieru. Kultura ryżu znacząco wpływa na codzienne życie mieszkańców Azji południowo-wschodniej. Mimo upowszechnienia nowoczesnych rozwiązań, w wielu krajach uprawa tego zboża wciąż w dużej mierze polega na ręcznej ludzkiej pracy. Szczególnie podczas przygotowania i wysadzania młodych roślin. Jeżeli monsun letni spóźnia się a susza przedłuża, zbiory ryżu są mniejsze co powoduje wzrost cen żywności. Dla wielu mieszkańców oznacza to głód. Nic dziwnego, że w wielu krajach obchodzi się specjalne święta na cześć tego zboża. Odprawianie rytuałów ma zapewnić deszcz i przynieść obfite plony. Zadanie dla Ciebie: oceń prawdziwość podanych na planszy informacji. Z Azji pochodzi blisko 50% uprawianego na świecie ryżu. Większość głównych producentów ryżu to kraje Azji południowo-wschodniej. Jeśli mówisz że pierwsze to fałsz a drugie prawda, masz rację. Klimat Azji południowo-wschodniej cechuje wysoka temperatura i zmienność opadów zależna od wiejących sezonowo wiatrów monsunowych. W takich warunkach klimatycznych powstała tu kultura ryżu. Z Azji pochodzi aż 90% światowej produkcji tego zboża. Największych światowych producentów ryżu znajdziesz w Azji, a najlepsze materiały do nauki - na pistacja.tv Kliknij, polub, zasubskrybuj.